افت رتبه دانشگاه های برتر ایران زنگ خطر برای آینده ی کشور
سقوط دانشگاه‌های ایران؛ وقتی شعار پیشرفت از واقعیت علمی فاصله می‌گیرد!
افت رتبه ۹ دانشگاه از ۱۰ دانشگاه برتر ایران در رتبه‌بندی ۲۰۲۷، پرسشی جدی را پیش روی نظام آموزش عالی کشور قرار داده است: چرا دانشگاه‌هایی که باید پیشران توسعه علمی باشند، در رقابت جهانی جایگاه خود را از دست می‌دهند؟
دانشگاه قرار است موتور محرک پیشرفت کشور باشد؛ جایی که علم تولید می‌شود، فناوری شکل می‌گیرد و نسل آینده مدیران، پژوهشگران و متخصصان تربیت می‌شوند. اما وقتی آمارها از عقب‌گرد بخش قابل‌توجهی از دانشگاه‌های برتر کشور حکایت می‌کنند، دیگر نمی‌توان با چند شعار درباره پیشرفت علمی از کنار موضوع عبور کرد.
بر اساس جدول منتشرشده از مقایسه رتبه دانشگاه‌های ایران در سال‌های ۲۰۲۶ و ۲۰۲۷، از میان ۱۰ دانشگاه برتر معرفی‌شده، ۹ دانشگاه با افت رتبه مواجه شده‌اند و تنها دانشگاه صنعتی نوشیروانی بابل جایگاه قبلی خود را حفظ کرده است.
این ارقام صرفاً تغییر چند عدد نیستند؛ بلکه زنگ هشداری برای بررسی عمیق‌تر وضعیت آموزش عالی و سیاست‌گذاری علمی کشورند.
مشکل دانشگاه‌های ما کجاست؟
آیا می‌توان از دانشگاهی انتظار رقابت جهانی داشت، درحالی‌که پژوهشگر آن با محدودیت منابع، کمبود امکانات و دغدغه‌های معیشتی روبه‌روست؟
آیا می‌توان از تولید فناوری سخن گفت، اما ارتباط دانشگاه و صنعت همچنان با موانع جدی مواجه باشد؟
آیا می‌توان انتظار داشت نخبگان در کشور بمانند، بدون آنکه مسیر روشنی برای رشد حرفه‌ای، استقلال علمی و تبدیل ایده به محصول پیش رویشان قرار گیرد؟
افت جایگاه دانشگاه‌ها را نمی‌توان صرفاً به عملکرد یک دانشگاه یا چند مدیر نسبت داد. این مسئله نیازمند بررسی مجموعه‌ای از عوامل از جمله بودجه پژوهشی، کیفیت آموزش، ارتباطات بین‌المللی، حمایت از اعضای هیئت علمی، زیرساخت‌های تحقیقاتی و نظام ارزیابی دانشگاه‌هاست.
دانشگاه بدون پژوهش، فقط یک ساختمان آموزشی است!
یکی از مهم‌ترین شاخص‌های قدرت علمی کشور، میزان سرمایه‌گذاری واقعی در تحقیق و توسعه است. دانشگاهی که منابع کافی برای پژوهش نداشته باشد، فرصت کافی برای جذب استعدادهای برتر فراهم نکند و نتواند دستاوردهای علمی را به فناوری و ثروت تبدیل کند، در رقابت جهانی با چالش مواجه خواهد شد.
مسئله فقط رتبه دانشگاه تهران، صنعتی شریف یا سایر دانشگاه‌های کشور نیست؛ مسئله آینده نسلی است که قرار است با دانش و تخصص خود اقتصاد ایران را بسازد.
هشدار انجمن ملی نخبگان ایران؛ با آمارسازی نمی‌توان پیشرفت علمی ساخت
دکتر ابوذر شهپری، رئیس انجمن ملی نخبگان ایران، با تأکید بر ضرورت بازنگری در سیاست‌های علمی کشور معتقد است:
«افت جایگاه دانشگاه‌های کشور باید به‌عنوان یک هشدار جدی تلقی شود، نه آماری که صرفاً برای چند روز در رسانه‌ها مطرح شود و سپس به فراموشی سپرده شود.
پیشرفت علمی با شعار محقق نمی‌شود. دانشگاه به سرمایه‌گذاری پایدار، مدیریت کارآمد، حمایت از پژوهشگران و فراهم‌کردن زمینه فعالیت نخبگان نیاز دارد.
اگر برای حفظ و ارتقای سرمایه انسانی کشور برنامه عملی نداشته باشیم، نمی‌توانیم انتظار داشته باشیم دانشگاه‌های ایران در رقابت جهانی جایگاه شایسته‌ای کسب کنند.»
چند سؤال که مسئولان آموزش عالی باید به آن پاسخ دهند:
۱. سهم واقعی پژوهش و توسعه از بودجه کشور چقدر است؟
۲. برای جلوگیری از مهاجرت نخبگان و حفظ سرمایه انسانی چه برنامه عملیاتی وجود دارد؟
۳. چرا ارتباط میان دانشگاه، صنعت و اقتصاد هنوز با موانع جدی روبه‌روست؟
۴. چه سازوکاری برای سنجش اثربخشی بودجه‌های پژوهشی و پاسخگویی مدیران دانشگاهی وجود دارد؟
۵. برنامه مشخص کشور برای بازگرداندن جایگاه دانشگاه‌های ایران در رقابت علمی بین‌المللی چیست؟
آینده علمی ایران با تعارف ساخته نمی‌شود
رتبه دانشگاه‌ها تمام حقیقت کیفیت علمی یک کشور نیست و هر نظام رتبه‌بندی نیز معیارها و محدودیت‌های خاص خود را دارد؛ اما روند نزولی جایگاه دانشگاه‌ها را هم نمی‌توان نادیده گرفت.
امروز بیش از هر زمان دیگری به تصمیم‌های شجاعانه، مدیریت علمی، سرمایه‌گذاری هدفمند و اعتماد واقعی به نخبگان نیاز داریم.
اگر دانشگاه‌های ما قرار است آینده ایران را بسازند، چه کسی قرار است برای آینده دانشگاه‌های ایران تصمیم بگیرد؟
انجمن ملی نخبگان ایران معتقد است زمان عبور از گزارش‌های تشریفاتی و حرکت به سمت پاسخگویی، اصلاح ساختارها و مطالبه‌گری تخصصی فرا رسیده است.
علم با شعار قدرتمند نمی‌شود؛ با حمایت از اندیشه، پژوهش و نخبگان قدرت می‌گیرد.
